In 1894 begon de toen 21‑jarige Alice Guy als secretaresse bij het Parijse camerabedrijf Gaumont. Toen de filmcamera net was uitgevonden en gepresenteerd op een Lumière-event in 1895, wilde haar baas, Léon Gaumont, die vooral gebruiken om echte gebeurtenissen vast te leggen – treinen die aankwamen, arbeiders die een fabriek verlieten. Alice zag een andere mogelijkheid: het vertellen van verhalen.
In 1896 vroeg ze of ze in haar vrije tijd met fictie mocht experimenteren. Gaumont stemde toe, zolang het niet ten koste ging van haar werk. Het resultaat was La Fée aux Choux (1896), een van de allereerste narratieve films ter wereld (de eerste was l’Arroseur Arrosé van Louis Lumière in 1895).
Gaumont zag haar talent en benoemde haar tot Hoofd Productie. Daarmee werd ze niet alleen de eerste vrouwelijke regisseur van fictie, maar ook de eerste vrouw die een filmstudio leidde. In de jaren die volgden regisseerde en superviseerde ze honderden films. Ze experimenteerde met close‑ups, dubbele belichting en vroege vormen van synchroon geluid via Gaumonts Chronophone‑systeem. Daarnaast werkte ze met de eerste kleurtechnieken, waarbij complete filmstroken chemisch in één tint werden gedompeld om scènes een bepaalde sfeer te geven (Technicolor werd pas vanaf 1916 ontwikkeld).
In 1907 verhuisde ze met haar man Herbert Blaché naar de Verenigde Staten. Drie jaar later richtte ze haar eigen studio op: Solax, in Fort Lee, New Jersey, destijds het epicentrum van de Amerikaanse filmindustrie. Als studiobaas regisseerde, produceerde, financierde en runde ze een bedrijf dat op zijn hoogtepunt meerdere films per week maakte. Aan de muur hing een bordje met haar motto: ‘Be Natural’. Ze maakte films over genderrollen, vrouwen, sociale thema’s en zelfs vroege sciencefiction. Ze castte vrouwen in complexe hoofdrollen en gaf hen ook achter de schermen kansen die ze elders niet kregen.
Ook op andere gebieden was Guy baanbrekend: in 1912 regisseerde ze de korte film A Fool and His Money, die geldt als de eerste – of in ieder geval een van de eerste – films met een volledig Afro-Amerikaanse cast. De film werd later teruggevonden en wordt nu beheerd door het National Center for Film and Video Preservation van het American Film Institute. Solax lanceerde meerdere sterren, onder wie Claire Whitney, Olga Petrova, Billy Quirk en Ethel Barrymore (de oudtante van Drew Barrymore). In 1916 werd het filmdistributiebedrijf Metro Pictures opgericht, met Solax als een van de belangrijkste klanten. Dat bedrijf zou later uitgroeien tot een van de grootste studio’s van Hollywood: MGM.
Tussen hun eigen producties door verhuurden de Blachés de studio’s aan andere maatschappijen, zoals Goldwyn en Selznick. In 1919 werd het Solax‑filmlaboratorium verwoest door een brand, en dat was niet de enige tegenslag: de hele filmindustrie aan de oostkust raakte in verval door de opkomst van Hollywood, waar lagere kosten en een gunstig klimaat het mogelijk maakten om het hele jaar door te filmen. Onafhankelijke studio’s verdwenen, Solax sloot de deuren en Guy’s huwelijk liep stuk. In 1922 keerde Guy terug naar Frankrijk, waar ze geen voet meer aan de grond kreeg in de filmwereld.
Veel van haar films gingen verloren of werden toegeschreven aan mannelijke makers – eind 19e eeuw was het niet gebruikelijk om makers te crediten, dus de films konden makkelijk geclaimd worden door anderen. Het resultaat was dat mannelijke filmmakers in de jaren 20 en 30 niet alleen de eer kregen voor veel van haar films, maar ook voor technieken en genres waar zij aan had bijgedragen. Guy probeerde haar nalatenschap te herstellen: ze schreef brieven, gaf lezingen en publiceerde haar memoires, maar kreeg weinig gehoor.
Pas tijdens de tweede feministische golf in de jaren 70, 80 en 90 werd haar werk opnieuw ontdekt door filmhistorici in een zoektocht naar verloren vrouwengeschiedenissen. Van de honderden films die ze maakte, bleken er ongeveer 150 bewaard te zijn gebleven. De rest is verloren gegaan, niet alleen door tijd, maar ook door een industrie die lange tijd niet kon of wilde zien dat een vrouw aan de basis stond van de narratieve film.
De onderzoekers reconstrueerden haar oeuvre uit archieven en oude Gaumont‑documenten. Sindsdien wordt ze eindelijk erkend als een van de belangrijkste pioniers van de vroege cinema. Guy stond ook aan de wieg van regie als vak, omdat zij als eerste werkte met scenario’s, aansprekende decors, speciale kostuums en choreografie van bewegingen. Ze gaf de acteurs aanwijzingen en maakte meerdere opnames (wat we tegenwoordig ‘takes’ noemen) om precies de juiste te krijgen.
Ook de tekst op het bordje in de filmstudio, die Guy dertien jaar lang met zoveel passie leidde, wordt niet vergeten: in 2018 bracht de documentaire Be Natural: The Untold Story of Alice Guy-Blaché (met de voice-over van Jodie Foster) haar verhaal opnieuw onder de aandacht. Filmopleidingen en musea besteden nu aandacht aan haar werk. Alice Guy heeft eindelijk de plaats in de (film)geschiedenis die ze altijd al had moeten hebben.
