Regie: Ridley Scott
Het is 2122. Het goederenschip Nostromo is op de terugweg naar de aarde, als boordcomputer Mother een signaal opvangt van een nabijgelegen planetoïde genaamd LV-426. De crew gaat op onderzoek uit en neemt ongewild een vervelend wezentje mee terug het schip in, waar het vervelende wezentje uitgroeit tot een imposant monster – een ‘xenomorph’, die dood en verderf zaait.
Met die beschrijving doe ik de film enorm tekort. De verhaallijn is zorgvuldig opgebouwd, de dialogen zijn sterk, de personages en de onderlinge dynamiek zijn goed doordacht en uitgewerkt, de sobere special effects (geen cgi!) en het design – niks flashy futuristisch spul, maar een degelijk, sterk ruimteschip dat aan de binnenkant benauwd, grauw en groezelig aandoet – doorstaan de tand des tijds glansrijk, en de xenomorph (ontworpen door de Zwitserse kunstenaar H.R. Giger), is het mooiste monster dat je ooit hebt gezien. Het hele ontwerpteam won tijdens de uitreikingen in 1980 dan ook een Oscar voor de beste visual effects, en Alien staat nog altijd bovenaan in lijstjes beste future noir-films, samen met Blade Runner (1982) en The Terminator (1984).
Het script werd geschreven door Dan O’Bannon en Ronald Shusett. Het was pas de tweede speelfilmregie van Scott, die in reviews werd geprezen om zijn originele stijl. Alien wordt nog steeds genoemd als een van zijn meesterwerken.
De cast was minstens even indrukwekkend, met onder meer Tom Skerritt, John Hurt, Veronica Cartwright, Harry Dean Stanton, Ian Holm en Yaphet Kotto, en Bolaji Badejo in de huid van de xenomorph. Het stralende middelpunt was badass Ripley. In de voorbereidende fase werd er automatisch van uitgegaan dat er een man voor de rol gecast zou worden, maar Scott besloot op het laatste moment een vrouw te casten. Dat werd Sigourney Weaver, die geschiedenis schreef als de eerste vrouwelijke actieheld (althans, in een grote Hollywood-sci-fi-film*) en in 2009 door het invloedrijke genreplatform Totalscifionline werd bestempeld tot #1 SciFi Woman of All Time. Dat had anders kunnen lopen: Weaver was namelijk niet de eerste keus voor de rol (als je wil weten wie dat wél was, scroll door tot onder de trailer).
Elk stukje van de film is ontleed voor allerlei analyses, zowel door wetenschappers als door amateurs. Alien heeft tot op de dag van vandaag een enorme fanbase, de chestburster en facehugger hebben hun eigen wiki-hoofdstukken, de actiefiguurtjes zijn nog steeds niet aan te slepen en er zijn meerdere prequels en sequels gemaakt (hier kun je een overzicht vinden).
Kortom: kijken als je ‘m nog niet gezien hebt. Een essentieel deel van je algemene ontwikkeling 😉
*) Weaver was niet de eerste vrouwelijke actieheld. Dat waren vrouwen als Pam Grier en Tamara Dobson in de blaxploitationfilms in de jaren 70.
Deze film op IMDb
Klik hier om te zien waar deze film te zien is
Onder de trailer kun je wat weetjes vinden, waaronder uitleg over de beroemde Space Jockey.
Lees in het artikel De perfecte chaos: de geboorte van een sci-fi meesterwerk meer over het ontstaan van Alien
Ben je een Alien-purist? In het artikel De Alien-Franchise kun je alle films- en series vinden op de juiste volgorde, en meer informatie over de namen van alle ruimteschepen in de franchise.
Als je je wel hebt kunnen neerleggen bij de crossover met Predator, kun je op de site ook een chronologisch overzicht vinden van alle Alien- én Predatorfilms en -series, inclusief korte beschrijvingen en relevante info, zoals de botsing in de tijdlijnen.
Aan het begin van het script maakte O’Bannon een heel ongebruikelijke notitie, die grote gevolgen zou hebben: “The crew is unisex and all parts are interchangeable for men or women.”
Er werd eigenlijk automatisch vanuit gegaan dat de rol van Ripley naar een man zou gaan – het was destijds vanzelfsprekend dat mannen de hoofdrollen in actiefilms kregen – maar tijdens de voorbereidingen vroeg de president van 20th Century Fox, Alan Ladd Jr, aan regisseur Ridley Scott waarom Ripley geen vrouw kon zijn. Scott omarmde het idee meteen, omdat vrouwelijke hoofdrollen in het sci-figenre zeldzaam waren, het de film een onverwachte dynamiek zou geven en Ripley’s overlevingsstrijd des te krachtiger zou maken. Weaver was niet de eerste keuze van de casting director, dat was Meryl Streep, maar vlak voor de productie van start ging overleed Streeps toenmalige echtgenoot, John Cazale. Uit respect benaderden ze haar niet, maar lieten Weaver (die samen met Streep op Yale had gezeten) auditie doen – en die auditie was zó overtuigend dat ze de rol kreeg.
In Alien is Weyland-Yutani alleen te zien als logo. Pas in het vervolg, Aliens, wordt de naam voor het eerst hardop uitgesproken.
De chestburster‑scène riep nogal wat heftige reacties op. Acteur Yaphet Kotto (die technicus Dennis Parker speelt) was na de opnamen zo van slag dat hij zich opsloot en urenlang niet met zijn vrouw sprak. In Texas knipte een bioscoopeigenaar de hele scène eruit omdat zoveel mensen moesten overgeven in de toiletten (al klaagden bezoekers daarna wel over het continuïteitsprobleem dat de geknipte scène opleverde). Ook andere scènes maakten diepe indruk: een zaalwachter in Londen viel bijvoorbeeld flauw tijdens Ash’ onthoofdingsscène.
De blauwe lasers in de ruimte waar de eieren staan, kwamen van The Who. De band oefende hun lichtshow in een aangrenzende studio, en de filmcrew mocht de lasers lenen voor de iconische scène.
De glanzende ‘pezen’ die in de bek van de xenomorph te zien zijn, zijn gemaakt van gescheurde condooms.
Ridley Scott deed al het handheld camerawerk zelf. Hij wilde volledige controle over de dynamiek en intensiteit van de shots.
De beroemde tagline “In space, no one can hear you scream” werd niet bedacht door Dan O’Bannon, David Shusett of Scott Ridley, maar door copywriter Barbara Gips.
De prachtige openingstitels werden ontworpen door de legendarische ontwerper Saul Bass (o.a. Vertigo, Anatomy of a Murder), maar hij werd niet gecredit.
Concept-artist Ron Cobb leverde een belangrijke bijdrage aan de rauwe look-and-feel van de film, mede door zijn ontwerp van het semiotisch systeem: de Weyland‑Yutani branding, de Nostromo‑patches, de kleurcodering van de dekken, de waarschuwingssymbolen op deuren, luiken en consoles, de cargo‑labels in de laadruimtes, de crew‑badges en jumpsuit‑markeringen. In dit fijne filmpje van 11 minuten wordt dat uitgebreid uitgelegd en kun je nog meer voorbeelden zien.
De Space Jockey
De Space Jockey‑scène is een korte, maar wel een van de meest iconische scènes uit de film.
De Nostromo‑crew ontdekt een gigantisch, fossielachtig wezen dat vergroeid lijkt met zijn stoel, met een borstkas die duidelijk van binnenuit is opengebroken. Volgens de officiële beschrijving van The Pilot (zoals de Space Jockey later werd genoemd) is dit wezen al eeuwen dood als de crew hem vindt.
Het ontwerp van de Space Jockey is van H.R. Giger, maar concept‑artist Ron Cobb ontwikkelde tijdens de productie een achtergrondverhaal dat nooit expliciet in de film wordt verteld. Volgens Cobb behoorde de Space Jockey tot een buitenaards ras van interstellaire ontdekkingsreizigers en archeologen. Zij zouden de Xenomorph‑soort hebben ontdekt tijdens een eerdere expeditie, waarop de soort hen uitroeide.
In de film blijkt dat het neergestorte schip een waarschuwingssignaal uitzendt. Volgens de officiële lore‑beschrijving activeerde de Space Jockey dit signaal vlak voordat hij stierf aan een chestburster, en was het bedoeld om anderen weg te houden van de eierkamer. Ironisch genoeg interpreteert de Nostromo‑computer het signaal als een noodbericht, waardoor de bemanning juist naar LV‑426 wordt gestuurd.
De Space Jockey‑scène had bijna niet in de film gezeten. 20th Century Fox vond de set te duur voor een scène die maar kort in beeld zou komen. Ridley Scott hield echter voet bij stuk: volgens de behind‑the‑scenes‑documentatie vond hij de scène essentieel om de film een gevoel van geschiedenis en mysterie te geven – iets wat Alien boven het niveau van een standaard monsterfilm uit zou tillen.
In Prometheus (2012, Ridley Scott) werd de Space Jockey‑mythologie volledig herschreven. In die film blijkt de Space Jockey geen onbekend wezen, maar een lid van de Engineers, een menselijke soort die een rol speelt in de oorsprong van de Xenomorph.
Uitreiking Best Visual Effects
Hieronder het fragment van de uitreiking van de Oscar voor de best visual effects (1980), waarin H.R. Giger, Carlo Rambaldi, Brian Johnson, Nick Allder en Dennis Ayling allemaal een beeldje in ontvangst nemen. Misschien valt je iets op aan de medepresentator van Farrah Fawcett – daarover kun je meer lezen onder het fragment.
Farrah Fawcetts medepresentator voor deze categorie was Harold Russell. Russell was een oorlogsveteraan, die in 1944 beide handen verloor en sindsdien metalen haakprotheses droeg (die je ook in het fragment kunt zien). Hij was een levende Oscarlegende. Terwijl hij geen professionele acteur was, speelde hij in 1946 een bijrol in The Best Years of Our Lives. Tijdens de uitreikingen in 1947 mocht hij twee Oscars in ontvangst nemen uit de (echte) handen van Anne Revere: één Oscar voor zijn feitelijke acteerprestatie in de film (beste bijrol), en een ere-Oscar ‘for bringing hope and courage to his fellow veterans through his appearance in The Best Years of Our Lives.’
De Academy koos hem in 1980 bewust voor de categorie Best Visual Effects, als een soort eerbetoon aan de menselijke én mechanische kant van filmtechniek – precies waar Alien die avond voor in het zonnetje werd gezet. Mocht je het bijzondere archieffragment willen zien waarin Russell de twee beeldjes tegelijk in ontvangst neemt, klik hier (vanaf ca 01:28).
Overigens was Russell de eerste niet-professionele acteur die een Oscar won, en hij was ook de eerste die een van de twee beeldjes verkocht (dat voor beste bijrol, in 1992 voor maar liefst $60.500,-). Het erebeeldje heeft hij wel altijd gehouden. Hij overleed in 2002, 88 jaar oud. Na zijn dood bleek dat de koper Lew Wasserman was, een van de meest invloedrijke talent agents in Hollywood. Hij doneerde het terug aan de Academy. Wasserman overleed vijf maanden na Russell.
