Regie: Rupert Wainwright
Frankie (Patricia Arquette) is een jonge, vrolijke kapster in Pittsburgh. Ze houdt van het leven, gaat graag uit en heeft veel vrienden, tot ze op een dag een rozenkrans cadeau krijgt van haar moeder. Vanaf dat moment gebeuren er vreemde dingen. Ze krijgt spontaan gaten in haar polsen – de eerste van de vijf stigmata, de kruiswonden. Als ze eenmaal hersteld is krijgt ze in de metro de tweede: de zweepslagen op haar rug, waarna pater Andrew Kiernan (Gabriel Byrne) van kardinaal Houseman (Jonathan Pryce) de taak krijgt de zaak te onderzoeken. Frankie blijkt ongewild een geheim met zich mee te dragen, dat de kerk als instituut grote schade kan toebrengen.
De film wordt aangemerkt als horror, maar is wat mij betreft meer een religieus mysterie. Er zitten wel wat bescheiden horror-elementen in, maar door de context zijn ze niet echt eng.
Stigmata is zeker geen foutloze film. Het acteerwerk, zelfs van ervaren acteurs als Arquette, Byrne en Pryce is houterig. Dat kan ook aan de regie, het geluid of de montage liggen, maar het werkt gewoon niet goed. Ook de cinematografie van Jeffrey L. Kimball, bekend om zijn sterke lichtcontrasten en snelle cuts in films als Top Gun en Mission: Impossible II, voelt te rommelig voor Stigmata. Potentieel mooie beelden worden te snel afgebroken en er is te weinig rust en bedachtzaamheid in de film, waardoor vooral de emotionele scènes niet raken. Daarbij wordt er te veel uitgelegd: herinnerings-voice-overs stapelen zich op en de symboliek wordt overdreven benadrukt. Franciscus van Assisi was de eerste die de stigmata kreeg (Frankie’s naam is dan ook geen toeval), maar een shot van zijn standbeeld is overbodig als Frankie, gehuld in een laken, twee duiven voert – die associatie ligt er al.
En toch is de film me dierbaar, want de maker hechtte duidelijk belang aan de boodschap. Die boodschap is nog steeds actueel, zal dat waarschijnlijk altijd blijven en heeft mijn kijk op religie blijvend beïnvloed. Wie weet komt er ooit een remake waarin die boodschap nóg overtuigender overkomt.
De film werd door critici neergesabeld, maar het publiek dacht daar anders over: het was de eerste film in vijf weken die de kaartverkoop van The Sixth Sense (1999, M. Night Shyamalan) overtrof en heeft inmiddels ruim 89 miljoen dollar opgebracht.
Het is er weer een in de categorie goed plot, slechte uitvoering, maar in dit geval zeker het kijken waard als je ‘m nog niet hebt gezien.
Deze film op IMDb
Klik hier om te zien waar deze film te zien is
Scroll door voor wat weetjes – let op: kunnen spoilers bevatten, dus pas lezen als je de film hebt gezien
De kern van de film draait om het echt bestaande evangelie van Thomas, dat in 1945 gevonden werd in Nag Hammadi, Egypte, en dan met name logia 3 en 77 waarin Jezus stelt dat leiders en monumentale gebouwen niet nodig zijn om je geloof te belijden: God is overal en in jezelf. De film suggereert dat juist deze boodschap door de kerk als bedreigend wordt gezien, omdat ze het instituut overbodig zou maken.
Logion 3: “Jezus zei: Als zij, die u trachten mee te slepen, tot u zeggen: ‘Zie, het Koninkrijk is in de hemel’, dan zullen de vogels u vóór zijn. Als ze tot u zeggen: ‘Het is onder de aarde’, dan zullen de vissen in de zee u voorgaan. Maar het Koninkrijk is binnen in u en het is in uw zien. Wie zichzelf kennen, zullen het vinden; wie zichzelf kennen, zullen weten dat zij zonen zijn van de Levende Vader. Maar als u zichzelf niet zult kennen, dan leeft u in armoede en bent u die armoede.”
Logion 77: “Jezus zei: Ik ben het licht dat op alles schijnt. Ik ben het al, het al is uit mij voortgekomen en het al heeft mij voortgebracht. Splijt een stuk hout, ik ben daar. Til de steen op en jullie zullen mij vinden.”
Stigmata kreeg in Italië een officiële censuurregistratie (nr. 94135). Er zijn geen aanwijzingen dat er geknipt moest worden, maar het is aannemelijk dat de film beperkt werd toegelaten (bijvoorbeeld een leeftijdsgrens, distributiebeperkingen, geen tv-vertoningen of alleen heel laat) omdat de religie-kritische inhoud gevoelig lag.
Als Father Kiernan (Gabriel Byrne) in het Vaticaan een kantoor binnenloopt voor zijn nieuwe opdracht, is op de achtergrond een stukje van een gesprek in het Italiaans te horen tussen kardinaal Daniel Houseman (Jonathan Pryce) en een andere priester. De vertaling van het stukje is: “Wees gerust, dit zal deze kamer nooit verlaten.” (dit blijft onder ons).
In hetzelfde jaar dat Gabriel Byrne een priester speelde in Stigmata, kwam End of Days uit, waarin Byrne de duivel speelt. Beide rollen leverden hem nominaties op voor een Razzie Award for Worst Supporting Actor.
Gabriel Byrne, van oorsprong Iers, volgde vanaf zijn elfde een seminarieopleiding tot priester, iets wat niet ongebruikelijk was voor kinderen uit Ierse gezinnen. Na vijf jaar verliet hij het seminarie. Later vertelde hij: “Ik heb vijf jaar in het seminarie gezeten en ik denk dat werd aangenomen dat het een roeping was. Ik realiseerde me later dat ik die helemaal niet had. Ik geloof niet in God. Maar destijds geloofde ik wel in het idee van een roeping.”
Bij Frankie’s eerste stigmata-aanval verschijnen korte fragmenten van de kruisiging. De armen waar de spijkers in geslagen worden zijn van rubber waar draden in zitten, waardoor de vingers bewegen.
In de film schrijft Frankie mysterieuze tekens op de muur die Aramees moeten voorstellen. In werkelijkheid is het oud-Hebreeuws, omdat regisseur Rupert Wainwright dat er visueel interessanter uit vond zien. Het echte manuscript is evenmin geschreven in het Aramees. maar in het Koptisch, een oud Egyptische schrift gebaseerd op het Griekse alfabet.
Het huis waar Frankie tegen het einde van de film mee naartoe genomen wordt, is het Filoli Mansion, 86 Cañada Road, Woodside, zo’n 40km ten zuiden van San Francisco. Deze locatie duikt vaker op in films en series, waaronder Heaven Can Wait (1978), Dynasty (1981-1989), Dying Young (1991), The Joy Luck Club (1993), Beverly Hills 90210 (S3E15, 1993), The Game (1997) en What Dreams May Come (1998). In deze YouTube-video kun je een kijkje nemen in het landhuis en bijbehorende tuinen.
