Regie: Mike Flanagan
Na vier jaar in de gevangenis keert Riley terug naar zijn geboorteplaats op Crockett Island, in de hoop zijn leven weer op te bouwen. Tegelijkertijd arriveert een mysterieuze, charismatische jonge priester, die het wankelende geloof van de eilandbewoners nieuw leven inblaast – maar al snel gebeuren er vreemde dingen, waardoor de kleine, hechte gemeenschap steeds verder verdeeld raakt.
Alle afleveringen van de zevendelige miniserie (die werd genomineerd voor een Prime Time Emmy) zijn geschreven door Mike Flanagan, in samenwerking met onder meer zijn jongere broer Jamie.
Twee klassieke verhalen – één uit de horror, één uit de religie – worden op een slimme manier met elkaar verweven. Het is al vrij snel duidelijk wat er speelt, maar de manier waarop dat zichtbaar wordt is verrassend. De serie is niet geschikt voor kijkers die op zoek zijn naar rauwe horror, want het griezelen is eigenlijk maar een bescheiden onderdeel van het geheel. Als je houdt van goed uitgewerkte verhaallijnen en personages, en wat lange filosofische (en ok, soms nogal cheesy) dialogen over leven, dood en religie hier en daar, dan zit je goed.
Het acteerwerk van het merendeel van de cast, waaronder Zach Gilford, Kristin Lehman, Igby Rigney, Rahul Kohli, Annarah Cymone, Michael Trucco en Annabeth Gish is erg goed. Vooral Kate Siegel (Erin) en Hamish Linklater (Father Paul) springen eruit, waardoor ze ook verschillende nominaties en prijzen in de wacht sleepten. Linklater valt in eerste instantie niet erg op als de wat zijige priester met zijn konijn-in-de-koplampen-kop, maar hoe meer zijn personage opgaat in de waanzin, hoe beter Linklaters acteerkwaliteiten tot uiting komen. Hoewel Bev Keane een nogal uitvergrote verpersoonlijking van godsdienstfanatisme is, brengt Samantha Sloyan haar vol overgave tot leven en is in staat om haar ook heel kwetsbaar te laten zijn. Henry Thomas houdt zich deze keer gelukkig* gedeisd als de norse en zwijgzame vader van Riley.
Het camerawerk van Michael Fimognari, Flanagans vaste DoP, is ook weer indrukwekkend. Let vooral op de eerste scène van aflevering 2: een tracking shot van bijna acht minuten. Gefilmd in natuurlijk licht, volledig handheld, terwijl de camera om acteurs heen cirkelt, dialogen worden uitgespeeld, figuranten precies op het juiste moment door het beeld lopen – en alles zonder één crewlid in zicht. Dat moet een complete choreografie zijn geweest. Puur vakmanschap.
Niet alles is perfect. De makeup, pruiken en valse snorren zijn echt heel slecht. Hier en daar is wat sentiment ingezet wat over het algemeen goed werkt, maar soms toch net over het randje is (of zoals in de finale volle bak eroverheen). Datzelfde geldt eigenlijk voor de muziek: de stichtelijke kerkliederen werken op de meeste momenten goed, maar zijn soms ook net teveel of te nadrukkelijk aanwezig. Maar goed, het blijft natuurlijk een Amerikaanse serie, en de score van The Newton Brothers (Flanagans vaste componisten) is prachtig.
Flanagan heeft een uitstekend vehikel gevonden om te laten zien hoe mensen religie misbruiken als machtsmiddel, om elkaar de maat te nemen of wangedrag recht te praten. Daarnaast is Midnight Mass ook weer een bewijs dat Flanagan de juiste persoon is voor verfilmingen van Stephen Kings werk (ondanks Doctor Sleep uit 2019 die ik echt niet goed vond): ze spreken dezelfde taal als het gaat om het vertellen van verhalen. Voor liefhebbers is hier een mooi artikel waarin hun overeenkomsten verder beschreven worden.
Midnight Mass is boeiend en zet je aan het denken. Zeker een aanrader.
*) Ik ben geen fan van Henry Thomas. Ik vond hem niet sterk in The Haunting of Hill House (2018) en ronduit slecht in The Haunting of Bly Manor (2020).
De serie is te zien op Netflix.
Deze serie op IMDb
Scroll door voor een heleboel weetjes, waarin ook wordt uitgelegd waarom Flanagan dit project perse wilde realiseren.
Ook Flanagan-fan? Dan vind je deze artikelen zeker de moeite waard:
Over Mike Flanagan
Alle films en series van Mike Flanagan
De vertrouwde gezichten in Mike Flanagans universum
Flanagan is te zien in een kleine cameo: naast de oude priester in Jeruzalem (aflevering 3).
De kledingstijl van Sheriff Hassan is afgeleid van die van Joel Miller uit de videogame The Last of Us, een favoriet van Rahul Kohli (die de sheriff speelt) en Flanagan.
De stem van Carla Gugino, die in meer van Flanagans films en series te zien is, is in aflevering 1 te horen als de rechter die uitspraak doet in de zaak tegen Riley.
In Riley’s kamer liggen op een boekenplank een paar boeken van Christopher Pike. Flanagans volgende project was de serie The Midnight Club, gebaseerd op een boek van Pike. Ook hangt er een poster van The X‑Files (1993); medespeler Annabeth Gish (dokter Gunning) speelde daarin Monica Reyes. Over de Se7en-poster bestaan verschillende theorieën, waaronder de zeven hoofdzonden, maar mijn favoriete is dat ‘what’s in the box?’ een knipoog is naar de hutkoffer die de priester mee naar het eiland neemt.
Crockett Island bestaat niet echt, het is geïnspireerd door het afgelegen Tangier Island in Chesapeake Bay. Boven het grotere eiland liggen kleinere eilandjes die de Uppards worden genoemd, net als in Midnight Mass. De naam Crockett is een van de meest voorkomende familienamen op Tangier Island.
Het fictieve plaatsje was in werkelijkheid een gigantisch decor, dat voor de serie werd gebouwd in Garry Point Park, dat net buiten Richmond (een voorstad van Vancouver) aan de Canadese kust ligt. Het zogenaamde plaatsje was net afgebouwd en er zou gestart worden met de opnamen, toen de productie in maart 2020 werd stilgelegd in verband met de corona-pandemie. Het plaatsje lag er verlaten bij, zoals ook te zien is in dit amateurfilmpje van YouTuber Jean Claude Van Couver (met vermakelijk commentaar in het Canadees-Engels). Op 17 augustus mocht de productie worden hervat onder strenge maatregelen, en op 15 december 2020 waren de opnamen voltooid.
Er heeft een overlap gezeten in de voorbereidingen voor Midnight Mass en de postproductie van The Haunting of Bly Manor (2020). De opnamen voor Bly Manor (die ook plaatsvonden in Vancouver) waren namelijk voltooid op 21 februari 2020, en de opnamen voor Midnight Mass zouden minder dan een maand later, in maart 2020, starten. Het plaatsje was toen al gebouwd en de acteurs waren al ver daarvoor gecast – de serie was immers al in juli 2019 aangekondigd. Flanagan regisseerde zelf alle afleveringen, dus moet zijn aandacht hebben verdeeld tussen de montage van Bly Manor en de opnamen van Midnight Mass.
Midnight Mass was voor Mike Flanagan een zeer persoonlijk passieproject dat nauw verband hield met zijn opvoeding in de katholieke kerk, zijn overwonnen alcoholverslaving en zijn atheïsme. Hij overwoog een boek of een filmscript te schrijven, maar het zou uiteindelijk een televisieserie worden, die hij in 2014 tevergeefs pitchte voor verschillende productiebedrijven (waaronder de uiteindelijke distributeur, Netflix). Flanagan en Kate Siegel gebruikten Midnight Mass vervolgens als een verhaal binnen een verhaal in hun film Hush uit 2016. In de film heeft schrijfster Maddie Young (Kate Siegel) het net gepubliceerd en lovende kritieken ontvangen. Haar buurvrouw Sarah (Samantha Sloyan) heeft het boek ook gelezen, komt bij Maddie langs en zegt enthousiast: “Ik was dol op Riley en Erin. Het waren geweldige personages. Ik probeerde te raden hoe het zou aflopen. Meestal zit ik goed, maar deze keer zat ik er helemaal naast.” Ook is in de scène een deel van de achterflap te zien. Niet alles is goed te lezen, maar de drie zinnen die wél leesbaar zijn bevatten kerncomponenten van het verhaal: ‘Isolated Crockett Island’, ‘But the 512 souls on sleepy Crockett’ en ‘church put Riley face to face with a terrifying secret.’ Overigens is Maddie in de film een opvolger aan het schrijven met de titel Sweetwater. Wie weet waar dat misschien toe leidt…
Het boek is ook kort te zien in een andere film van Flanagan: Gerald’s Game (2017) dat gebaseerd was op het gelijknamige boek van Stephen King. In de film gooit de geboeide Jessie (Carla Gugino) het boek naar de hond.
Het was oorspronkelijk de bedoeling om het Midnight Mass-boek ook als easter egg te laten zien in een aflevering van Flanagans meest succesvolle serie tot nu toe, The Haunting of Hill House (2018). Flanagan had een stapeltje naar de set in Atlanta gestuurd, maar ze kwamen nooit aan.
Door het grote succes van Hill House kreeg Flanagan uiteindelijk toch groen licht van Netflix om zijn meest persoonlijke project te realiseren. Daarbij moest hij wel concessies doen. In 2023 vertelde hij in een thread op Bluesky dat Netflix druk uitoefende voor het toevoegen van meer griezelmomenten aan Midnight Mass. Dat resulteerde onder meer in wat Flanagan ‘the stupidest scene I’ve ever filmed’ noemde: de scène van de kat in de eerste aflevering – Netflix wilde perse een, bij voorkeur enge, scène waarmee werd uitgelegd wat er in aflevering 2 met de katten is gebeurd.
De Lasser Glass, een ‘bezeten’ spiegel die voor het eerst te zien was in Flanagans korte film Oculus: Chapter 3 – The Man with the Plan (2006, zou later omgewerkt worden naar een bioscoopfilm die in 2013 uitkwam) en vaker verschijnt in Flanagans werk, is in Midnight Mass onder meer te zien in aflevering 2, op het podium van de recreatieruimte. Je kunt in dit overzicht zien in welke Flanagan-films en series The Lasser Glass nog meer te zien is.
